Franszyza 35% w ubezpieczeniach upraw — co rolnik musi wiedzieć po nowelizacji 2024/2025

Grad zniszczył uprawę za 100 tys. zł, a ubezpieczyciel wypłacił 15 tys.? Pewnie pamiętasz, że agent przy podpisaniu polisy mówił o “wsparciu z budżetu państwa, dopłatach, ARiMR-ze”. O franszyzie redukcyjnej (która dla części upraw — owoców drzew, krzewów, truskawek — może po nowelizacji z 27 listopada 2024 r. wynosić nawet 35%) mógł nie powiedzieć ani słowa. A właśnie ona zjadła Ci większą część odszkodowania.

W tym tekście wyjaśniam — bez prawniczego żargonu — co to jest franszyza redukcyjna, jaki kierunek nadały najnowsze zmiany regulacyjne i kiedy klauzula może być uznana za abuzywną. Plus: jak sprawdzić, czy w Twojej sprawie jest co odzyskiwać.

Na Podkarpaciu i w innych regionach przez ostatnie dwa sezony rolnicy dostawali kosztorysy, które wyglądały jak żart. Nie jest dobrze — i nie jest to Twoja wina, że nie znałeś zapisów małym drukiem.

Co to jest franszyza redukcyjna i czemu nikt o niej nie mówi

Franszyza redukcyjna to udział własny rolnika w szkodzie. W praktyce wygląda to tak: jeśli polisa ma franszyzę 35% i grad zniszczył uprawę o wartości 100 tys. zł, to ubezpieczyciel od razu odejmuje 35 tys. zł od kwoty wypłaty. Nawet zanim zacznie liczyć cokolwiek innego.

Druga forma — franszyza integralna — działa odwrotnie i to różnicę warto znać. Franszyza integralna to PRÓG: poniżej tej kwoty (lub procentu) ubezpieczyciel nie wypłaca nic, ale powyżej — wypłaca pełną kwotę bez potrąceń. Przykład: franszyza integralna 5 000 zł — przy szkodzie 4 000 zł zero wypłaty, przy szkodzie 30 000 zł pełne 30 000 zł.

Franszyza redukcyjna natomiast jest potrącana z każdej wypłaty (bez progu wyłączającego). W uprawach dotowanych dominuje wariant redukcyjny, gdyż jest dla towarzystwa najbardziej opłacalny. Sprawdź w swoim OWU — to powinna być pierwsza rzecz, którą znajdziesz w sekcji o ograniczeniach.

Skąd się wzięła franszyza 35%

Polisy uprawowe są dotowane z budżetu państwa — ARiMR pokrywa co najmniej 65% składki. Warunki tych polis reguluje ustawa z dnia 7 lipca 2005 r. o ubezpieczeniach upraw rolnych i zwierząt gospodarskich plus rozporządzenia wykonawcze powiązane ze Wspólną Polityką Rolną.

Do 2024 roku standardem była franszyza 10-20%. Po nowelizacji z 27 listopada 2024 r. wprowadzono nowy maksymalny pułap franszyzy redukcyjnej na poziomie 35% — ALE tylko dla ubezpieczeń upraw owoców drzew, krzewów i truskawek. Dla pozostałych upraw (zboża, kukurydza, rzepak, warzywa) maksymalne pułapy franszyzy są inne, zwykle w przedziale 20-25%. Przed zawarciem polisy weryfikuj aktualny stan rozporządzeń wykonawczych Ministra Rolnictwa oraz dokładne zapisy OWU — limit franszyzy zależy od konkretnej kategorii uprawy.

W analizach Rzecznika Finansowego (rf.gov.pl) wskazuje się na ryzyka nadużywania głębokich franszyz w polisach rolnych — temat jest obecny w publicznych dokumentach, warto sprawdzić aktualne stanowiska.

Dlaczego agent Ci o tym nie powiedział

Trzy powody, w praktyce.

Po pierwsze — agent zarabia na składce, nie na wypłacie. Im prostsze “tak” przy podpisaniu polisy, tym lepiej dla niego. Wszystko co mogłoby Cię zniechęcić do zakupu — w tym franszyza 35% — schodzi na dalszy plan.

Po drugie — OWU mają 40-60 stron. Klauzula o franszyzie jest w środku, drobnym drukiem, często odsyła do tabeli w załączniku. Agenci sami często jej nie czytają w całości.

Po trzecie — i to najważniejsze prawnie — agent ma obowiązek informacyjny wynikający z art. 16-17 ustawy z dnia 11 września 2015 r. o działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej. Musi w sposób jasny, rzetelny i niewprowadzający w błąd przedstawić Ci kluczowe ryzyka i ograniczenia polisy. Franszyza 35% jest takim ograniczeniem. Jeżeli o niej nie powiedział — naruszył obowiązek informacyjny.

Co konkretnie się zmieniło w ostatnich nowelizacjach

Trzy kluczowe kierunki — krótko.

Zmiana 1: Górny pułap franszyzy redukcyjnej. Po nowelizacji z 27 listopada 2024 r. (ustawa o ubezpieczeniach upraw rolnych i zwierząt gospodarskich) maksymalna franszyza redukcyjna może wynosić 35% — ALE wyłącznie w ubezpieczeniach upraw owoców drzew, krzewów i truskawek. Dla pozostałych upraw (zboża, kukurydza, rzepak) reguły i limity są INNE — maksymalna franszyza redukcyjna mieści się zwykle w przedziale 20-25% w zależności od ryzyka. Sprawdź dokładnie OWU swojej polisy oraz aktualne rozporządzenia Ministra Rolnictwa przed podpisaniem polisy.

Zmiana 2: Zmodyfikowane zasady szacowania szkody. W praktyce towarzystwa wprowadziły wcześniejsze oględziny — likwidator przyjeżdża krótko po zdarzeniu, gdy realny zakres szkody nie jest jeszcze widoczny. Tym samym wpisuje niższy procent szkody niż wynika ze stanu rzeczywistego tuż przed zbiorem.

Zmiana 3: Przesunięcie ciężaru dowodu na rolnika. Jeżeli nie zgadzasz się z pierwszym oszacowaniem, masz prawo żądać ponownego szacowania — ale wniosek musisz złożyć Ty, w określonym terminie (zwykle 14 dni od pierwszych oględzin; sprawdź dokładny termin w swojej OWU). Wielu rolników nie wie, że taka procedura istnieje.

W praktyce wygląda to tak. Grad uderza w czerwcu. Likwidator przyjeżdża 5 czerwca, wpisuje 20% szkody. Realna szkoda widoczna jest dopiero w sierpniu, na 2 tygodnie przed zbiorem — to już 55%. Rolnik nie wie, że mógł żądać ponownego szacowania w lipcu. Towarzystwo płaci od 20%, jeszcze odejmuje 35% franszyzy. Z 100 tys. realnej szkody — wypłata 15 tys.

Kiedy klauzula franszyzy może być abuzywna

Tu zaczyna się prawna część rozmowy. Krótko.

Klauzula umowna może zostać uznana za niedozwoloną (abuzywną) na podstawie art. 385¹ § 1 KC. Przepis mówi, że postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco naruszający jego interesy.

W przypadku franszyzy 35% są dwa filary argumentacji.

Filar 1: Brak indywidualnego uzgodnienia + obowiązek informacyjny

OWU jest wzorcem umownym — narzuconym przez towarzystwo, bez negocjacji. To samo dotyczy klauzuli o franszyzie. Jeżeli agent nie wyjaśnił Ci jej znaczenia, nie pokazał jej skutków na konkretnym przykładzie — co do zasady jest to naruszenie obowiązku z art. 16-17 ustawy o działalności ubezpieczeniowej.

W orzecznictwie linia jest spójna: klauzula głęboko ograniczająca świadczenie ubezpieczyciela powinna być wyraźnie i zrozumiale ujawniona przed zawarciem umowy. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 16 października 2014 r. (sygn. III CSK 302/13) potwierdził, że ograniczenia odpowiedzialności w umowie z konsumentem wymagają wyraźnego ujawnienia — sublimitów, wyłączeń, franszyz nie można “ukrywać” w głębi OWU.

Filar 2: Sprzeczność z naturą umowy ubezpieczenia

Drugi argument — bardziej zaawansowany. Franszyza 35% w połączeniu z innymi mechanizmami zaniżania (zaniżone oszacowanie, brak ponownego szacowania) prowadzi do sytuacji, w której realna wypłata to 15-20% szkody. Tym samym umowa może przestać pełnić swoją podstawową funkcję — kompensacji szkody.

Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 28 maja 2019 r. (sygn. II CSK 454/18) w analogicznym kontekście (zasada proporcji) wskazał, że klauzule redukujące wypłatę nie mogą zwalniać ubezpieczyciela z odpowiedzialności w sposób sprzeczny z naturą umowy. Argumentacja przenoszona jest na grunt franszyzy w polisach uprawowych.

W praktyce wygląda to tak: jeżeli pokażesz w sądzie, że agent nie wyjaśnił franszyzy, a w wyniku jej zastosowania straciłeś ponad połowę realnej szkody — masz solidną podstawę do żądania uznania klauzuli franszyzy za bezskuteczną wobec Ciebie. Wtedy kosztorys liczy się od pełnej kwoty szkody.

Co możesz zrobić — krok po kroku

Konkret, bez ogólników. Jeśli dostałeś od towarzystwa kosztorys, który nie zgadza Ci się z rzeczywistością — oto kolejność działań.

Krok 1: Zachowaj wszystkie dokumenty. Polisę, OWU (pełen plik PDF), decyzję likwidacyjną, kosztorys towarzystwa, protokół z oględzin. Plus jeżeli korespondowałeś z agentem przed zawarciem polisy (e-mail, WhatsApp, SMS) — to złoto. Każda wiadomość, w której agent NIE napisał o franszyzie 35%, to dowód.

Krok 2: Zrób dokumentację szkody we własnym zakresie. Zdjęcia z datą, najlepiej z GPS w metadanych. Filmiki z drona, jeśli masz dostęp. Świadkowie — sąsiad, izba rolnicza, ośrodek doradztwa rolniczego. Im więcej, tym lepiej.

Krok 3: Sprawdź termin ponownego szacowania. Zwykle 14 dni od pierwszych oględzin (sprawdź dokładny termin w swoim OWU). Wniosek pisemny, ze zdjęciami i wskazaniem konkretnych pól, na których szkoda się rozszerzyła. Składasz w towarzystwie listem poleconym za potwierdzeniem odbioru.

Co jeśli minął 14-dniowy termin na żądanie ponownego szacowania? Możesz powołać się na art. 817 KC (terminy decyzji towarzystwa) i wnieść odwołanie z nowymi dowodami (np. zdjęcia z drona, oględziny biegłego, dokumentacja zbioru). Towarzystwo nie może odmówić rozpatrzenia odwołania tylko z uwagi na upływ terminu wewnętrznej procedury — terminy reklamacyjne wynikają z ustawy o reklamacjach.

Krok 4: Sprawdź termin przedawnienia. Zgodnie z art. 819 § 1 KC roszczenia z umowy ubezpieczenia przedawniają się po 3 latach. Bieg liczymy od dnia otrzymania ostatecznej decyzji towarzystwa. Każde pismo do towarzystwa (odwołanie, reklamacja) bieg przerywa — to wynika z art. 819 § 4 KC. Jeżeli sprawa jest stara, licz dokładnie.

Krok 5: Prześlij dokumentację do analizy specjalistycznej. U nas — na biuro@kancelariaoxford.pl. W trzy dni robocze sprawdzimy: stawki, klauzulę franszyzy, prawidłowość oszacowania, dokumenty agenta. Dostaniesz raport z konkretnymi pozycjami zaniżonymi i podstawą prawną. Bezpłatnie, bez zobowiązań.

Po analizie masz dwie ścieżki: cesja wierzytelności (pieniądze na konto w 7-14 dni od podpisania — bez dalszej walki sądowej z Twojej strony) lub reprezentacja w sądzie w modelu success fee. Wybór po Twojej stronie.

Dwie sztuczki, które czekają obok franszyzy

Franszyza 35% rzadko działa sama. W praktyce w sprawach rolniczych spotykamy ją w pakiecie z dwiema innymi sztuczkami — i to one zwiększają realną stratę o kolejne 20-40%.

Sztuczka 1: Wcześniejsze oględziny. Likwidator przyjeżdża 3-5 dni po zdarzeniu. W przypadku gradu szkoda wstępnie wygląda na 20% — niektóre rośliny się jeszcze “podnoszą”, straty są na pierwszy rzut oka mniejsze. Realny zakres widać dopiero przed zbiorem — wtedy szkoda to 50-60%. Towarzystwo licząc od pierwszego oszacowania (20%) i odejmując franszyzę (35%) wypłaca grosze.

Kontra: żądanie ponownego szacowania w terminie wynikającym z OWU (zwykle 14 dni od oględzin). Pisemnie, listem poleconym, ze zdjęciami z drona pokazującymi rozprzestrzenianie się szkody.

Sztuczka 2: Podwójna amortyzacja w budynkach gospodarczych. Jeżeli przy okazji ucierpiała stodoła czy obora — towarzystwo często stosuje pełne zużycie liczone od daty posadowienia budynku. To jest niezgodne z art. 68 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych — przepis dopuszcza potrącenie zużycia WYŁĄCZNIE od dnia rozpoczęcia odpowiedzialności ubezpieczyciela do dnia szkody.

Linia orzecznicza: wyrok SN z dnia 6 października 2016 r. (sygn. IV CSK 44/16) plus uchwała SN z dnia 18 listopada 2015 r. (sygn. III CZP 71/15 — ta druga dotyczy WYŁĄCZNIE wariantu bez odbudowy; towarzystwa rutynowo nadużywają cytując ją w sprawach Z odbudową). U rolników to często 30-70% zaniżenia w pozycji budynkowej.

W praktyce sprawa rolnicza, która na pierwszy rzut oka jest “tylko o franszyzę”, po analizie ma trzy filary do dochodzenia: oszacowanie, franszyza, amortyzacja. Trzy razy więcej kasy do odzyskania.

FAQ

Czy mogę odzyskać różnicę z polisy z poprzedniego sezonu?

Tak, jeżeli nie minęły 3 lata od ostatecznej decyzji towarzystwa. To wynika z art. 819 § 1 KC. Ważna informacja: bieg przedawnienia przerywa każde pismo do towarzystwa — odwołanie, reklamacja, wezwanie do zapłaty. Po przerwaniu termin biegnie od nowa, od dnia otrzymania odpowiedzi towarzystwa. W praktyce u rolników, którzy mieli sprawy w 2023-2024 roku, ścieżka jest zwykle otwarta. Jeśli nie wiesz dokładnie kiedy “tyka zegar” — przyślij dokumentację, sprawdzimy termin.

Co jeśli agent ustnie powiedział “wszystko będzie pokryte”?

To dla Ciebie korzystne. Ustne zapewnienia agenta, jeżeli mogą zostać wykazane (świadkowie, korespondencja, e-mail “wszystko Pana interesujące w zakresie ochrony”), wzmacniają argument o naruszeniu obowiązku informacyjnego z art. 16-17 ustawy o działalności ubezpieczeniowej.

Klient nie miał świadomości o franszyzie — agent zapewniał o pełnej ochronie. Tym samym klauzula franszyzy może być uznana za bezskuteczną wobec Ciebie. Każdy taki przypadek analizujemy indywidualnie — w korzystnych konfiguracjach dowodowych argumentacja prowadzi w sądzie do ugody przedprocesowej.

Ile kosztuje analiza i czy płacę z góry?

Analiza kosztorysu w naszej spółce jest bezpłatna. Zero kosztów z góry. Zero zaliczki. Zero opłat za “zapoznanie się z dokumentami”. Po 3 dniach roboczych dostajesz pisemny raport z konkretnymi pozycjami i naszą propozycją kwoty cesji albo zalecenia do reprezentacji sądowej. Wybór jest po Twojej stronie.

Jeżeli zdecydujesz, że nie chcesz iść z nami dalej — żegnamy się i nikt nikogo do niczego nie zobowiązuje. Nasze koszty w modelu cesji są pokrywane z różnicy między kwotą wypłaconą Ci z góry a kwotą odzyskaną później od towarzystwa. Tym samym Ty nie ponosisz ryzyka finansowego — w modelu cesji ryzyko procesowe bierze Kancelaria Oxford.

Co dalej

Prześlij kosztorys na biuro@kancelariaoxford.pl. W 3 dni robocze dostaniesz raport: konkretne pozycje zaniżone, szacunkowa kwota luki, podstawa prawna. Bezpłatnie, bez zobowiązań. Telefon: +48 533 391 009.

—

Niniejszy artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Każdą sprawę analizujemy indywidualnie. Stan prawny: kwiecień 2026.